предлог
source: УЖА27
Примеры
Хьа къонахчалах Iург доалаш болх хул цунах.
Мишта доаккхаргда из хьа?
Лоалахарча пхьегара ши устагIа баьккхаб цар, хьа ца лой, оаха дувшеи гIовттеи дутаргдац шо, аьнна.
- Мичай хьа из?
Юха дийнахьа ПхьегIа тIа енача Зоазос шедар цIенденна Iодиллар каьшта хьалхашка, дIа-а шоай пхье тIа уж баьхача хана денз-хьа.
Хьа дегах цхьа кIарцхал ма доалл.
- Дошолг, хьа эхь хоза ма-д.
- Iа ца дийцача тхона мишта ховрд хьа дега къувлар?
- Хьа бехк бацар из.
- хаттар де эттар СиргIилг, - сесаг урайий хьа, бералгаш маьрша дий?
Пословицы
1а аьнна во, кхийсте-кхийсте, хьа лерге отт; 1а даь во хьох кхетанза дусаргдац.
Сделанное тобою доброе дело, может, к тебе вернется, а может, и нет; но твой дурной поступок обязательно к тебе вернется.
1а аьнна во, кхийсте-кхийсте, хьа лерге отт; 1а даь во кхийсте-кхийсте, хьа мера к1ала отт.
Скажешь плохое слово, оно когда-нибудь вернется к твоим ушам; совершишь дурной поступок, он когда-нибудь да щелкнет тебя по носу.
Эсалча сагаца гаргало ма лелаелахь, - хьона юхьа хозадар дувцаргда цо, хьона букъ т1ехьашка хьа сий доадергда цо.
С ничтожным человеком не водись, ибо он в лицо тебе будет льстить, а за твоей спиною – гадить.
Ц1аьрматача сагаца гаргало ма лелаелахь, - хьона х1ама эшача хана хьа юхь 1аьржъергья цо.
С жадным не водись, ибо в тяжелый для тебя день он не поддержит.
“Хьо-м везацар сона, хьа кисилг (кепилг) дезар”, - яхад цхьанне.
“Да не тебя я люблю, а твой кармашек (твою денежку)”, - шутя говорил некто.
Хьо ца вовзача метте хьа кетар я сий долаш, хьо вовзача метте хьа корта ба сий долаш.
Где тебя не знают, там чтят твою шубу, а где тебя знают, там чтят твою голову.
Хьо малав ховргда сона, хьа новкъост малав хайча.
Я узнаю, кто ты, когда узнаю твоего друга.
Хьо вовзачо хьа сий ду, хьо ца вовзачо хьа кетара сий ду.
Кто знает тебя, тот тебя и чтит; а кто тебя не знает, тот чтит твою шубу (одежду).
Хьаьша хьа г1алашка хьежац, хьаьша хьа шунага хьеж.
Гость любуется не твоими башнями, а накрытым для него столом.
Хьаькъал Далла хьа ца делча, кхычахьара из эцаргдац.
Если бог Дяла ума не дал, то ниоткуда его не возьмешь.
Хьай чо 1а боаккхийте, т1ера корта хьоргба хьа.
Если позволишь выдернуть волосок с головы, то потом и головы лишишься.
Хьай кетарга хьежже, кетар йолчун ц1аг1ара йоалае саг, даьре коарош долчун лаг1а т1а ког баккха ца герташ, - лайжжа чувена маьже ювргья хьа.
Глядя на свою овчину, сватайся к овчине, а посватаешься к шелковым рукавам, - растянешься у порога и ногу сломаешь.
Хьа мелал д1ахой, наха вуаргва хьо.
Если люди узнают про твои слабости, тебя съедят.
Хьа дош дош деце, хьа дув а дув бац.
Если не крепко твое слово, то и клятва твоя – не клятва.
Хьа дикал цкъа гу наха, хьа вол гу иттаза.
Твои достоинства люди видят один раз, а недостатки – десятки раз.
Хьа воша хулачул, хьа уст-воша хиннавалара со (аьннад воча вешийга).
Чем быть твоим братом, лучше бы я стал твоим шурином (о плохом брате).
Хьа валарга хьежжа да хьона деша яьсий.
Твоей смерти (жизни) соответствует читаемая тебе отходная молитва.
Фу ду хьох: эккхавича, лаца ц1ог а дац хьа; хьовзаве му1а а яц хьа.
Что с тебя взять: у тебя и хвоста нет, чтобы за него ухватиться; у тебя и рогов нет, чтобы тебя крутануть.
Тешаме воацар хьа доттаг1а вац.
Тот не друг, кому нельзя довериться.
Сийдолаш ваьха вале, валар а сийдолаш хургда хьа.
Если ты жил в почете, то в почете же и скончаешься.
Рузкъа д1а а хьа а лел, эхь-эздел цкъа д1адахача, дайна д1адоал.
Богатство приходит и уходит, а благородство, если оно ушло, уже никогда не вернется.
Низ хилар пайда бац, из бахьа хьа моттиг еце.
Нет проку от твоей силы, если ее негде применить.
Наьха модж лацале, хьа хьайяр яьша.
Прежде чем кого-то схватить за бороду, побрейся.
Массане а “хьа духьа лайла тхо” яха нус, “сона хьалха лалда шо” яха яьннай.
Невеста, которую лелеяли, приговаривая: “Да умрем мы вместо тебя”, - стала говорить: “Да умрете вы вместо меня!”.
Къийвелча хов мала хиннав хьа бокъонцара доттаг1а.
Лишь обеднев, узнаешь, кто был твоим истинным другом.
“Кхоана кампеташ яхьаргья, ломма б1араш дахьаргда” яхарах пайда бац, кара хьа ца кхаьчача х1аман.
Нет пользы в том, что завтра обещают привезти конфеты, а послезавтра – орехи, пока их не будешь иметь.
Кий, икк дика хилийта: доттаг1а хьа кертага хьежандаь моастаг1а когашка хьежандаь.
Носи хорошие шапку и сапоги, ибо друг осматривает тебя с головы, а враг – с ног.
Е хьа дикага сатувсаш, е хьа вонах кхераш хилча мара, наха ларх1ац хьо.
Люди уважают тебя, если только ждут от тебя чего-то хорошего или боятся твоего зла.
Е гаргара саг а хургвац хьа, е доттаг1а а хургвац хьа, цар г1алаташ лехаш хьо хуле.
У тебя не будет ни родственников, ни друзей, если ты будешь выискивать их недостатки.
Д1адилари къайладихьари хьай да хьа.
Припасенное и припрятанное – твое.
Д1аалар – хьа декхар да; т1аэцар ца эцар – вокхан г1улакх да.
Сказать (посоветовать, усовестить…) – твой долг; принять или не принять (совет) – дело другого.
Довхой дукха хургба хьа, наьха г1алаташ 1а дувце.
Наживешь много врагов, если будешь распространяться о чужих недостатках.
Г1араг1ура к1оригаш а йиа, цогало яьхад: “Вай доттаг1ий долаш фу бе я уж ейнараш, хьа к1оригаш е са к1оригаш яр аьнна”.
Съела лиса журавлят и сказала: “Раз мы друзья, что за разница, твои ли, мои ли детеныши пропали!”
Г1ажа т1ехьаедача, Беке а вехавац: йоккха шалта а яьккха, кхаь картах дехьа а ийккха, аьннад: “Дадала хьа, ма бирса аьккха а да-кха хьо!”
Когда за ним побежал гусь, Бека не испугался: выхватил огромный кинжал, перемахнул через три плетня и воскликнул: “Ну и грозный же ты зверь, черт тебя побери!”
Воша а воша вац хьа, хьа из доттаг1а веце.
И брат твой тебе не брат, если он еще и не друг тебе.
Воча х1амах хьадж ца кхетача сагах хьо ветталой, дег1ах хьадж ухаргья хьа.
Если будешь общаться с человеком, не чувствующим дурного запаха (плохих поступков), сам начнешь вонь издавать.
Виро вир хестадаьд: “Лергаш доккхий да хьа”, - яхаш.
Ишак хвалил ишака, приговаривая: “Уши у тебя длинные”.
Боарамал совг1а хьо хеставой, халахь хьа диканга сатувсилга.
Если кто тебя хвалит безмерно, значит, ему что-то от тебя нужно.
Бел (фоттан) санна геттар “д1а” ма хила, цел санна геттар “хьа” ма хила, йолхьинг (херх) санна “д1а” а “схьа” а хила.
Не будь, как лопата (рубанок), всегда “от себя”; не будь, как тяпка, всегда “к себе”, а будь, как грабли (пила), и “к себе” и “от себя”.
Озвучки
Нет озвучек.